Một người đàn ông ngoài 50 tuổi đến khám vì hai bàn tay tê mỗi lần lái xe. Cầm lái chừng mười lăm phút là tê, phải vẩy cổ tay vài cái mới dịu. Giờ thì cầm bút hay rê chuột máy tính ông cũng thấy khó.
Khám tay, bác sĩ thấy cơ đối ngón cái, cơ đưa ngón cái chạm sang các ngón khác, run khi chống lực ở cả hai bên, bên trái yếu hơn; cơ dạng ngón cái ngắn bên trái nhão. Cả ba nghiệm pháp quen thuộc của ống cổ tay, Tinel, Phalen và Flick (vẩy tay thì đỡ tê), đều dương tính. Hội chứng ống cổ tay đã khá rõ, nhưng buổi khám vẫn đi tiếp lên phía trên.
Đường đi của dây thần kinh giữa
Dây thần kinh giữa tạo nên từ các rễ thần kinh ở cổ, qua hõm nách, chạy dọc mặt trong cánh tay sát cơ quạ cánh tay, xuống khuỷu, luồn giữa hai bó cơ sấp tròn ở cẳng tay, rồi chui qua ống cổ tay tới ngón cái, ngón trỏ, ngón giữa và nửa ngón áp út. Dọc đường có nhiều chỗ hẹp, nơi dây lách qua khe cơ hay dải mô xơ.
Tổng quan của Padua và cộng sự (2016) xếp hội chứng ống cổ tay là tình trạng chèn ép dây thần kinh ngoại biên hay gặp nhất. Ở khuỷu và cẳng tay, dây giữa cũng có thể bị kẹp, chẳng hạn hội chứng cơ sấp tròn; các hội chứng vùng này ít gặp hơn nhưng vẫn có thể làm giảm đáng kể vận động và cảm giác của bàn tay (Bartoletti và cộng sự, 2025).
Tê ở ngón tay chưa chắc dây bị đè ở cổ tay. Chỗ đau, chỗ tê lệch khỏi chỗ có vấn đề là chuyện khá quen trong đau trong cơ xương khớp nói chung.
Hai chỗ chèn hay đi cùng nhau
Một nghiên cứu cắt ngang trên 291 người bị bệnh rễ thần kinh cổ đã xác nhận bằng điện cơ thấy 181 người, tức 62,2%, có kèm hội chứng ống cổ tay, tình trạng y văn gọi là chèn ép kép; nhóm này lớn tuổi hơn. Mức nặng ở cổ tay không đi theo mức nặng ở cổ, nên nhóm của Teymouri (2023) chưa coi chỗ chèn này là nguyên nhân của chỗ chèn kia, mà chỉ ghi nhận hai chỗ chèn hay cùng có mặt trên một người.
Vì vậy, nếu xử lý xong một chỗ mà tay vẫn tê, nên khám tiếp những đoạn khác của dây.
Vì sao lái xe hay làm tay tê
Ở bàn khám, người tê tay khi lái xe hay kể cùng một tư thế: hai tay đưa ra trước, cổ tay giữ một góc trên vô lăng nhiều phút liền, vai hơi nhô, xe rung đều dưới tay. Tư thế ấy có thể vừa làm ống cổ tay chật thêm, vừa kéo căng dây ở đoạn trên. Tê dịu đi khi vẩy tay chỉ cho biết sức ép giảm, chưa cho biết dây đã ổn.
Cách bác sĩ khám dọc đường đi của dây
Quay lại ca kể trên. Khi bác sĩ làm nghiệm pháp căng dây thần kinh giữa, duỗi dần cánh tay, khuỷu và cổ tay để kéo dây theo chiều dài, ông tê nhiều hơn. Khi bác sĩ ấn vào vùng cơ quạ cánh tay ở mặt trong cánh tay, gần nách, cơn tê giảm rõ. Bác sĩ còn thấy chuỗi cân cơ sâu mặt trước cánh tay, dải mô liên kết nối từ vùng ngực xuống gốc ngón cái, hoạt động chưa đúng. Chẩn đoán là hội chứng ống cổ tay kèm một chỗ chèn ép ở phía trên.
Người tê tay nào đến khám cũng được dò dọc đường đi của dây theo cách ấy, để tìm chặng mà kéo căng thì tê tăng, ấn vào thì tê giảm, giống vùng cơ quạ ở ca này. Cơ sở của cách thử cơ theo Applied Kinesiology có ở bài vì sao bác sĩ thử cơ; kết quả được đọc cùng khám thần kinh thông thường, và cùng điện cơ khi cần.
Trong buổi khám đó, bác sĩ điều chỉnh chuỗi cân cơ mặt trước cánh tay và xử lý các thụ thể thần kinh liên quan, so sức cơ trước và sau mỗi bước. Cuối buổi, làm lại nghiệm pháp căng dây không còn tê, cơ đối ngón cái chắc hơn, hết run khi chống lực. Một ca chưa nói thay được người khác; số buổi và mức đáp ứng mỗi người mỗi khác, có người cần phối hợp chuyên khoa.
Khi tê tay đi kèm yếu cơ, teo cơ hay đau ngực
Nên đo điện cơ và khám chuyên khoa thần kinh khi:
- Phần thịt ở gốc ngón cái (ô mô cái) xẹp dần, lõm xuống;
- Tay tê liên tục, không còn lúc nào hết;
- Tay yếu tăng dần, hay đánh rơi đồ, khó cài cúc áo.
Gọi cấp cứu ngay khi tê tay kèm đau ngực, hoặc khi tê, yếu nửa người đột ngột, méo miệng, nói khó. Các dấu hiệu điển hình, bệnh nền hay đi kèm và mốc nên đo điện cơ được viết kỹ ở bài tê tay về đêm.
Điều trị tiếp theo ở phòng khám
Phần lớn người bị ống cổ tay đáp ứng tốt với điều trị (Padua và cộng sự, 2016). Với chỗ chèn ở khuỷu, cẳng tay, điều trị bảo tồn đi trước; bài tập trượt dây thần kinh và tránh động tác gây kích thích là phần thiết yếu, còn phẫu thuật giải ép dành cho khi bảo tồn không đủ, theo tổng quan của Bartoletti.
Ở Tâm Đức, bác sĩ chọn cách làm theo những chặng đã khoanh được. Châm cứu dùng các huyệt dọc mặt trong cẳng tay và quanh cổ tay. Gộp 16 thử nghiệm với 1.025 người, Dong và cộng sự (2023) thấy châm đơn thuần giảm đau tốt hơn nẹp cổ tay ban đêm, dù mức triệu chứng chung không khác; châm phối hợp với điều trị khác có thể cải thiện thêm triệu chứng và chức năng tay. Biến cố liên quan châm cứu ít gặp, nhưng độ chắc chắn của bằng chứng thấp hoặc rất thấp. Thuốc thang được gia giảm theo thể trạng bác sĩ nhận ra khi bắt mạch, xem lưỡi. Bạn được hướng dẫn bài tập trượt dây thần kinh và cách cầm lái, nghỉ tay. Qua mỗi lần tái khám, bác sĩ kiểm tra cơ ô mô cái làm mốc theo dõi; cơ đã teo, hoặc bảo tồn không đủ, thì bạn được giới thiệu sang chuyên khoa để cân nhắc phẫu thuật.
Để lưu
- Ghi lại lái bao nhiêu phút thì tê, tê ở những ngón nào, vẩy tay có đỡ không;
- Mỗi lần dừng đèn đỏ, nới tay khỏi vô lăng, thả lỏng cổ tay và vai;
- Tuần nào cũng thử viết vài dòng, cài cúc áo, thấy vụng dần thì đi khám sớm;
- Đi khám thì đem theo kết quả điện cơ, phim cổ từng chụp;
- Tê tay kèm đau ngực, hoặc tê yếu nửa người đột ngột, thì gọi cấp cứu.
Ở buổi khám tê tay, ThS.BS Đinh Ngọc Đức sẽ kiểm tra dọc từ cổ xuống cổ tay, nên bạn mặc áo cộc tay hoặc áo dễ xắn cao thì tiện hơn.
Nguồn tham khảo
- Padua L, Coraci D, Erra C, Pazzaglia C, Paolasso I, Loreti C và cs. (2016). Carpal tunnel syndrome: clinical features, diagnosis, and management. Lancet Neurol 15(12):1273-1284. https://doi.org/10.1016/S1474-4422(16)30231-9
- Teymouri A, Emami Razavi SZ, Azadvari M, Hosseini M (2023). Characteristics of carpal tunnel syndrome in patients with cervical radiculopathy: A cross-sectional study. Health Sci Rep 6(9):e1575. https://doi.org/10.1002/hsr2.1575
- Bartoletti D, Gupta A, Bohne W, Gresham S, Ghayyad K, Kachooei AR (2025). Peripheral Nerve Syndromes at the Elbow: A Review of Current Treatments. Arch Bone Jt Surg 13(12):800-806. https://doi.org/10.22038/ABJS.2025.87645.3996
- Dong Q, Li X, Yuan P, Chen G, Li J, Deng J và cs. (2023). Acupuncture for carpal tunnel syndrome: A systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. Front Neurosci 17:1097455. https://doi.org/10.3389/fnins.2023.1097455
